de   futurist

Je gids uit de toekomst

  • Facebook - White Circle
  • Twitter - White Circle
  • Instagram - White Circle

Hugo #5: A Case of Conscience | Een duivels dilemma

 

Iedereen kent sciencefictionverhalen over buitenaardse wezens die de aarde komen veroveren, over tijdreizigers uit een verre toekomst, over robots die massaal besluiten niet meer trouw ons huis te stofzuigen, maar onze planeet te bevrijden van die idiote mensheid. Het lijkt er soms op dat de vakbond voor sciencefictionauteurs aan tien onderwerpen de zegen heeft gegeven en daarna een banvloek op buitenissige onderwerpen heeft uitgesproken. Maar zie: hier is James Blish met A Case of Conscience uit 1958, waarin we een pater jezuïet zien worstelen met theologische vraagstukken, opgeworpen door de ontdekking van een buitenaards ras van intelligente reptielen.

 

 

 

 

Pater Ramon Ruiz-Sanchez, bioloog, maakt deel uit van een vierkoppig wetenschappelijk team dat naar de pas ontdekte planeet Lithia is gestuurd om te onderzoeken of de planeet waardevol kan zijn voor de mensheid. Lithia is een paradijs. Al honderden miljoenen jaren is er niets significants veranderd in de geologische en klimatologische omstandigheden, waardoor de evolutie ongestoord zijn werk kon doen en er uiteindelijk een perfect harmonieuze verhouding tussen de levende wezens tot stand kwam.

 

James Blish was zelf bioloog en overduidelijk zeer ingenomen met zijn specialistische kennis, waardoor de wetenschappelijke terminologie je in vooral de eerste helft van het boek om de oren vliegt. Wanneer je je daar doorheen ploegt ontvouwt zich gelukkig een prachtige – en voor zover ik kan zien goed onderbouwde – beschrijving van de natuur van Lithia en van de samenleving die zich op die planeet bevindt. 

 

 

In de sciencefictionliteratuur leer je al snel dat in een utopische samenleving de dystopie nooit lang op zich doet wachten, maar ook hier wijkt A Case of Consience af van de norm. De intelligente inwoners van Lithia kennen geen oorlog, misdaad, of haat – en ontberen in hun alfabet zelfs woorden voor die concepten. Ook kennen ze geen nieuwsmedia, kunsten, politiek, religie of sport, wat vele lezers dan weer tamelijk dystopisch in de oren zal klinken. Op aarde is het intussen bepaald geen hosanna wat de klok slaat. De wapenwedloop van de Koude Oorlog heeft zich ontwikkeld tot een wedloop om steeds grotere bunkers te bouwen, met als gevolg dat het grootste deel van de bevolking noodgedwongen een ondergronds bestaan leidt – en daar bijzonder depressief van wordt.

 

 

Je zou denken dat de mensheid veel kan leren van de harmonieuze Lithiërs, dus dat Ruiz-Sanchez warm zal pleiten voor nauwe betrekkingen tussen de twee beschavingen, maar dan reken je buiten de katholieke dogma’s van de pater. In een vurige monoloog betoogt hij dat het merkwaardig is dat de inwoners van Lithia precies dezelfde ethische regels onderschrijven zoals we die kennen uit de christelijke leer, hoewel de samenleving verder volledig ingericht is op rationele gronden. Met ratio kom je een heel eind, maar uiteindelijk zijn ethische regels toch aannames die niet te beredeneren zijn. Neem de vrijheid van het individu: met evenveel gemak zou je rationeel tot de conclusie kunnen komen dat dit helemaal geen belangrijk recht is, maar binnen de christelijke cultuur is er simpelweg besloten dat deze individuele vrijheid een absolute waarde is, punt uit.

 

Het is dan ook, zo redeneert de pater, een tikje té toevallig dat de Lithiërs hun ethische filosofie op precies dezelfde basisregels heeft gebouwd als die van de christelijke traditie – en dat terwijl ze religie volledig buiten beschouwing laten. Als de mensen op aarde zullen horen van het bestaan van dit volk, zullen ze dit zien als het finale bewijs dat religie nergens voor nodig is, omdat ze blijkbaar ook puur via de evolutie een harmonieuze samenleving kan bereiken. Het kan dan ook niet anders of de hele planeet Lithia is een duivelse valstrik gezet door, juist, de duivel. 

 

 

 

Veel lezers zullen afhaken bij een dergelijke redenering, maar A Case of Conscience overtuigt omdat de pater een sympathiek personage is die worstelt met zijn eigen conclusies. Hij bewondert de Lithische samenleving en hij heeft innige vriendschappen gesloten met een aantal inwoners, waardoor het hem moeilijk valt om de hele planeet als duivelse creatie te zien. Die innerlijke worsteling doet bij vlagen denken aan situaties die je bij Dostojewski tegen zou kunnen komen – wat je over weinig sciencefictionliteratuur kunt zeggen. Het tweede deel van de roman is er later bij geschreven en is beduidend rommeliger dan het filosofische eerste deel, maar eindigt dan wel weer met een kruising tussen The Exorcist en de vernietiging van Alderaan. Doorlezen dus!

 

Volgende keer: Starship Trooper uit 1959 van Robert A. Heinlein. Fascistische propaganda of een meeslepend oorlogsverhaal? Nog een zomer geduld en dan weet je het. 

 

 

Please reload

Please reload