de   futurist

Je gids uit de toekomst

  • Facebook - White Circle
  • Twitter - White Circle
  • Instagram - White Circle

Star Trek: Discovery en de verdwijning van de utopie

 

 

 

Waar eerst de zon schitterde op zilveren torens, flitsen nu schreeuwerige neonreclames door druilerige regen. De tijd en de vervuiling hebben hun tol geëist en de verweerde gevels van ooit grandioze gebouwen hangen dreigend over straten waar de mensen met hun blik op hun voeten zich van de ene naar de andere bestemming haasten. Niemand kijkt omhoog naar waar restanten van oude letters, nu vervallen, spellen: Welcome to Utopia.

 

 

 

Nee, het huidige beeld van de toekomst is niet bepaald rooskleurig te noemen. Of het nu gaat om tieners die elkaar uitmoorden in The Hunger Games, het politieke machtsspel in The Expanse of de maatschappelijke problemen die naar voren komen in de verschillende afleveringen van Black Mirror. Eén ding is duidelijk. Utopische sciencefiction is uit.

 

Een utopie is een idealistische en onbereikbaar perfecte samenleving. Ook in sciencefiction blijkt de utopie vaak niet zo positief als gedacht, maar er zit meestal wel een bepaald idealisme achter. Je zou utopische sciencefiction ook kunnen omschrijven als sciencefiction waarin een positieve kijk op technologie en de mensheid de overhand heeft. Verwondering en hoop voor de toekomst zijn hier belangrijke elementen van.

 

Dystopie is de tegenhanger van de utopie, en is vaak erg duidelijk in haar filosofische grondslag. Hoewel een dystopisch verhaal hoopvol kan eindigen, draait het altijd om een visie op de toekomst waarin de maatschappij tot een negatief extreem is gedreven. Zombies, natuurrampen of totalitaire overheden hebben het dagelijks leven tot een hel gemaakt.

 

Star Trek, series vanaf 1966

 

De laatste jaren heeft de dystopie sterk de overhand gekregen. Zelfs van oudsher positieve sciencefiction zoals Star Trek kreeg een duisterdere toon. De tweede film uit de nieuwe reboot heet zelfs letterlijk Star Trek: Into Darkness. Daarmee is Star Trek een perfect voorbeeld geworden van ons huidige beeld van de toekomst en hoe de utopie daar niet meer in lijkt te passen.

 

Als groot fan van de meer filosofische, en ja, soms gezapige, kant van Star Trek konden de nieuwe actiefilms mij niet bekoren. Ik was dan ook erg enthousiast toen het nieuws uitkwam dat Star Trek: Discovery een klassiekere insteek zou nemen die meer zou lijken op de eerdere Star Trek-series. Ik dacht terug aan toen de vorige serie, Enterprise, voor het eerst op televisie kwam en ik als kind het hele huis had volgeplakt met post-its om de tijd en datum maar niet te vergeten.

 

 Star Trek: The Next Generation, series vanaf 1987

 

Bij het uitkomen van Star Trek: Discovery waren de fans verdeeld. Er is altijd wat tegenstand te verwachten als een geliefde franchise een nieuw deel krijgt, maar de onenigheid onder vaste fans was nu wel erg groot. Ook ik was teleurgesteld in hoe Discovery breekt met de eerdere Star Trek-series.

 

Star Trek was altijd wat naïef, maar beloofde ons wel een betere toekomst. Discovery is misschien realistischer en complexer, maar het heeft onderweg wel zijn idealisme verloren.

 

Star Trek: Deep Space Nine, series vanaf 1993 

 

De spiegel die sciencefiction ons voorhoudt reflecteert onze eigen maatschappij. Je zou kunnen zeggen dat hoe donkerder de reflectie, hoe negatiever de algemene maatschappelijke tendens is. Dat zien we terug in sciencefiction van de jaren ‘60 tot ‘80 waarbij de koude oorlog een duidelijke stempel drukte op de populaire thema’s. Toch werd technologie heel lang als een positieve kracht gezien. Men verbaasde zich over de ontwikkelingen. Sinds het begin van het nieuwe millennium zijn onze zorgen verschoven. Terrorisme en wantrouwen zijn grote maatschappelijke thema’s geworden. We zien nu keerzijden van technologie die we eerder niet zagen. Sociale media en het internet hebben ons dichter bij elkaar gebracht, maar daardoor ontstaan ook meer botsingen.

 

Ik zie het graag zo: dat alle landen in de wereld in een groot huis bij elkaar zijn ingetrokken en hoewel dat op zichzelf heel leuk kan zijn, moeten we er nu ook mee omgaan dat China zijn vieze sokken laat slingeren, Polen zich niet aan het afwasrooster houdt en de VS Donald Trump tot president heeft verkozen.

 

Star Trek: Voyager, series vanaf 1995 

 

Is sciencefiction dan altijd alleen maar een afspiegeling van de tijdsgeest? Nee, dat niet. Vaak zien we dat hoe dichter de fictieve wereld bij de onze staat, hoe meer het verhaal op de actualiteiten inspeelt. Dat is logisch. Die wereld is maar een of twee stappen verwijderd van de onze. Maar sciencefiction die zich verder van ons verwijdert, bijvoorbeeld doordat het verhaal zich in de verre toekomst afspeelt, kaart vaak universele menselijke thema’s aan.

 

Star Trek: Enterprise, series vanaf 2001 

 

Toch zijn we nu geobsedeerd met onszelf op een manier die we eerder misschien niet waren. Nieuw en actueel is het hoogste goed en de nieuws- en media-industrie lijken te draaien om het nieuwste van het nieuwste. Sciencefiction zoals Star Trek: Discovery speelt daar nu op in. De actualiteit is hot en we willen daar vooral zoveel mogelijk over horen, dus de Klingons zijn nu Trump-supporters en morele vraagstukken spelen in op de huidige Amerikaanse politiek. Daardoor ontbreekt het soms aan escapisme. Iets waar je van zou verwachten dat mensen er in roerige tijden meer behoefte aan hebben.

 

En hoewel ik mezelf dolgraag schuldig maak aan het schrijven en genieten van dystopische doemscenario’s, met of zonder actuele morele boodschap, is het uiteindelijk idealisme dat onze eigen technologische vooruitgang voortdrijft. Het is het toekomstbeeld dat werd geïnspireerd door series als Star Trek dat ons de ruimte in hielp. Als de toekomst een onvermijdelijk tranendal is en de mensheid niet leert van haar fouten, is er weinig reden om onszelf te blijven verbeteren. En als de toekomst alleen een afspiegeling is van het heden, waar gaan we dan heen?

 

Star Trek: Discovery, series vanaf 2017 

 

 

 

Please reload

Please reload